Hemoterapija je već sam po sebi naporan tretman, ali izbor adekvatne hrane može da olakša liječenje karcinoma, posebno ako se jave nuspojave kao mučnina, rane u ustima i promjena ukusa hrane i vode – piše portal eKlinika.
Uravnotežena ishrana za pacijente na hemoterapiji može da pomogne u procesu liečenja, ali i opštem zdravlju. Blaga hrana, koja je laka za stomak, može da bude dobra opcija ishrane koja neće otežavati hemoterapiju. Pacijenti na hemoterapiji susreću se sa raznim nuspojavama.
Hemoterapija je uobičajeni tretman raka koji koristi jedan ili više lijekova za borbu protiv ćelija karcinoma u tijelu. Neželjeni efekti hemoterapije su suha usta, promjene ukusa, mučnina i umor, anemija, gubitak težine, problemi sa kosom, kožom i noktima, neutropenija.., a svi ovi simptomi zajedno mogu da učine ishranu kao obavezu koju bi pacijent radije izbjegao. Svaki problem koji utiče na zdravo tkivo i organe i nastaje kao rezultat liječenja raka naziva se nuspojava – neželjeni efekat liječenja raka. Neželjeni efekti razlikuju se od osobe do osobe i od tretmana do tretmana, do te mjere da dvije osobe, koje primaju isti tretman, mogu da imaju veoma različite nuspojave.
Tokom hemoterapije preporučuje se 10 najefikasnijih namirnica
Međutim, stručnjaci savjetuju da osobe koje su povrgnute hemoterapiji moraju da jedu zdravu hranu, da imaju izbalansiranu ishranu tokom liječenja karcinoma kako bi tijelo optimalno funkcionisalo. Namirnice blage arome, koje su lake za stomak i bogate hranljivim materijama su neke od najboljih opcija, a preporuka je da ovih 10 bude najviše zastupljeno u ishrani tokom hemoterapije:
- Zobena kaša
Zobena kaša obezbjeđuje brojne hranljive materije koje mogu da pomognu tijelu tokom hemoterapije. Sadrži veliku količinu ugljenih hidrata, proteina i antioksidanata, kao i više zdravih masti od većine žitarica. Takođe pomaže u regulisanju rada crijeva zbog svog beta glukana, vrste rastvorljivih vlakana koja hrani dobre bakterije u crijevima. Neutralni ukus i kremasta tekstura zobene kaše su posebno korisni ako neko ima uobičajene neželjene efekte hemoterapije kao što su suha usta ili rane u ustima. - Avokado
Ako je pacijent izgubio apetit, avokado može da nadomjesti potrebne kalorije i hranljive materije u ishranu. Ovo kremasto, zeleno voće je posebno bogato zdravim mononezasićenim mastima, koje mogu pomoći u snižavanju lošeg LDL holesterola, a istovremeno povećava dobar HDL holesterol. Takođe je bogat vlaknima (100 grama avokada sadrži 27 odsto dnevnih potreba za vlaknima). Vlakna avokada utiču na češće pražnjenje crijeva i hrane dobre bakterije u njima. S obzirom na to da je avokado zasitan i blag, on je odlična opcija ako neko ima suha usta, zatvor, rane u ustima ili problem sa gubitkom težine. - Jaja
Umor je uobičajena nuspojava hemoterapije. Jaja su dobra protiv umora zbog izdašne količine proteina i masti jer skoro 6 grama proteina i 4 grama masti nalazi se u jednom jajetu srednje veličine. Dok masnoće obezbjeđuju tijelu energiju, proteini pomažu u održavanju i izgradnji mišićne mase, što je posebno važno tokom hemoterapije. Njihova meka tekstura čini jaja idealnim za osobe koje imaju rane u ustima. - Čorbe i supice
Promjene ukusa su normalne tokom hemoterapije, a voda obično ima drugačiji ukus. U ovim slučajevima, čorba je odlična alternativa za održavanje hidratacije. Prave se od vode i povrća, začinskog bilja, živinskog ili junećeg mesa, a među najhranljivijim su one koje se kuhaju zajedno sa kostima. Tokom ovog procesa, elektroliti se oslobađaju u tečnost i te naelektrisane čestice, koje sadrže hranljive materije kao što su natrijum, kalijum, hlorid i kalcijum, pomažu da tijelo pravilno funkcioniše. Čorbice se preporučuju osoba koje dosta povraćaju ili imaju dijareju zbog hemoterapije. - Bademi i drugi orašasti plodovi
Tokom hemoterapije, svako može doći u situaciju da mora da ode na neki sastanak što znači da neće biti vremena za klasičan obrok. U tom slučaju razni orašasti plodovi mogu da budu korisni, a prije svega bademi i indijski orasi. Ovi plodovi sadrže velike količine proteina, zdravih masti, vitamina i minerala. Bademi su bogat izvor mangana i bakra, a 28 grama ove namirnice obezbjeđuje do 32 procenata dnevnih potreba ovih minerala. Mangan i bakar formiraju superoksid dismutaze, jedan od najmoćnijih antioksidanata u tijelu koji pomažu u borbi protiv slobodnih radikala koji oštećuju ljudske ćelije. U slučaju da pacijent na hemoterpiji ima rane u ustima, onda je savjet da se jedu puteri od orašastih plodova. - Sjeme bundeve
Poput orašastih plodova, sjemenke bundeve su odlične za grickanje između obroka. Bogate su mastima, proteinima i antioksidansima poput vitamina E, koji mogu pomoći u borbi protiv upale. Štaviše, 33 grama sjemenki bundeve sadrže oko 3 grama gvožđa, što je oko 15 odsto dnevnih potreba. - Brokula
Povrće iz porodice krstaša, kao što su kelj, brokoli, karfiol i kupus, ima impresivne nutritivne vrednosti. Konkretno, brokula ima značajnu količinu vitamina C, od vitalnog značaja za imuni sistem. Štaviše, sadrži sulforafan, biljno jedinjenje za koje se smatra da poboljšava zdravlje mozga. Istraživanja su pokazala da sulforafan može pozitivno da utiče na zdravlje mozga tako što smanjuje zapaljenje i štiti ćelije od oštećenja, što je posebno važno kada se čovjek podvrgne hemoterapiji.
- Domaći smuti napici
Domaći smutiji su odlična opcija za sve kojima je teško da žvaću čvrstu hranu zbog rana u ustima nastalih tokom hemoterapije. Lako se prave, od dostupnih namirnica – voća, povrća, žitarica, mesa… i obezbjeđuju sve hranljive sastojke. Osnovna formula za pripremu smutija je:
Jedna do 2. šolje (240–475 ml) tečnosti
1,5–3 šolje (225–450 grama) povrća i/ili voća
1 kašika (15 grama) proteina
1 kašika (15 grama) masti.
Na primjer, pomiješa se svježe ili smrznuto voće sa mlijekom, jogurtom ili kefirom, a zatim se ubaci šaka ili dvije opranih listovan špinata. Doda se kašika lanenog sjemena za masnoću i putera od kikirikija za proteine. Ako se koriste svježe bobice, obavezno ih treba potopiti pre nego što se dobro isperu u tekućoj vodi. Za bolji ukus može se dodati sok limuna, limete, narandže…
- Hljeb ili krekeri
Ako osoba na hemoterapiji ima dijareju ili mučninu, beli hljeb ili krekeri su dobar izbor jer se obično lako svare. Verzije hlejba ili peciva od cijelog zrna, koje obezbjeđuju dodatne hranljive materije, idealne su kada stomak nije uznemiren. Slani krekeri su posebno korisni za nadoknadu natrijuma izgubljenog dijarejom ili povraćanjem. - Riba
Savjet je da osobe koje idu na hemoterapiju dva puta nedjeljno jedu ribu jer riba obezbjeđuje proteine i omega-3 masne kiseline. Omega-3 su važne masti koje moraju da se unose kroz ishranu jer podstiču zdravlje mozga i imaju antiinflamatorna svojstva. Osim toga, unos dosta proteina i zdrave hrane bogate mastima poput ribe može da pomogne da se izbjegne nezdrav gubitak težine tokom liječenja. Losos, skuša, tunjevina i sardine su posebno bogate ovim mastima.
